SIAMZONE.COM

หากย้อนหลังไปสามสิบกว่าปี ต้องยอมรับว่าหนังทำขึ้นมาได้อย่างสมจริงในการสะท้อนให้เห็นถึง พื้นฐานความเป็นอยู่ของชาวบ้านในชนบทประเทศไทยในช่วงระยะนั้น การต่อสู้เพื่อปากท้องของทองปาน สภาพแวดล้อมในประเทศด้อยพัฒนา ความล้าหลังต่างๆในสังคม ความไม่มีจะกินของชาวบ้าน การละทิ้งความช่วยเหลือทางสังคมจากภาพรัฐบาล หรือการแก้ปัญหาที่ดีแต่ปากของปัญญาชนไทยในสมัยนั้น หนังเรื่องนี้สะท้อนออกมาได้ตามจุดประสงค์ จนทำให้รัฐบาลไทยในสมัยที่ผ่านมารับความจริงไม่ได้ จนต้องกลายเป็นหนังต้องห้ามไป
เรื่องของเทคนิคต้องยอมรับว่าอาจจะไม่สมบูรณ์ตามมาตรฐานของ hollywood แต่เพราะว่าใช้กล้อง bolex 16mm ถ่ายทำเพียงกล้องเดียว Frank Green ทำได้ดีที่สุดแล้วเท่าที่อุปกรณ์การถ่ายทำอำนวยตามทุนทรัพย์ที่มีอย่างประหยัด โดยเฉพาะฉากต้อยมวยด้วยกล้องอันเดียว แล้วไปตัดต่อเอาที่หลังให้สมจริงสมจัง สิ่งที่ไม่มีใครพูดถึงในหนังเรื่องนี้คือการอัดเสียงภาษาที่ชาวบ้านพูด ต้องให้เครดิตกับช่างเสียงที่อพยพไปอยู่อเมริกาชื่อ Joe Gordon ด้วย แม้นจะไม่มีความสำคัญเท่าอย่าง Producer, Director หรือ Camera Man
สำหรับฉากในห้องประชุมนั้น ไม่เพียงแต่ ยุทธนา มุกดาสนิท เป็นผู้กำกับ แต่ยังมีคุณเพ็ญศรี เผ่าเหลืองทอง ช่วยกำกับด้วย สำหรับคุณรัศมี เผ่าเหลืองทอง ช่วยกำกับในช่วงที่ถ่ายที่อ่างน้ำ ตอนที่ทองปานไปวิดน้ำเข้านา และ หงา คาราวาน ปะแป้งร้องเพลง
สรุปได้ว่า ทองปาน เป็นหนังที่บันทึกภาพประวัติศาสตร์ขาวดำ ที่สมควรดูเพื่อการศึกษา ทองปานไม่ใช่หนังดูเพื่อความบันเทิง ทองปานได้สร้างขึ้นได้อย่างสมตามความประสงค์ของผู้สร้าง ตามทุนทรัพย์ที่จำกัด ทองปานเป็นหนังที่ไม่ประสพความสำเร็จทางด้านธุรกิจหรือการตลาด แต่ทองปานเป็นหนังที่ประเสพความสำเร็จในการแสดงให้เห็นความเป็นจริงในสังคมไทยที่ยากต่อการยอมรับในสมัยนั้น อย่างที่ Frank Green ช่างภาพได้พูดเอาไว้ว่า มันใช้เวลาร่วมสามสิบเอ็ดปีที่สังคมไทยจะยอมรับหนังเรื่องนี้ ต้องขอขอบคุณ Frank Green และ ไพจง ไหลสกุล ที่เก็บหนังเรื่องนี้เอาไว้ให้คนไทยได้รับรู้ และต้องขอขอบคุณ หงา คาราวาน ที่ช่วยนำหนังเรื่องนี้กับมาสู่สายตาของคนรุ่นใหม่ และต้องขอขอบคุณทีมงานที่ไม่มีใครพูดถึงเช่น Joe(ช่างเสียง) ตู่(ช่างไฟฟ้า) และอีกหลายคนที่เงียบหายกันไปกับกาลเวลา